arcydzięgiel litwor

Archangelica Officinalis

 

 

Ta okazała roślina osiągająca nawet do 3 m wysokości zawiera ponad 100 związków chemicznych, które mają swoje zastosowanie w ziołolecznictwie. W Polsce pospolicie występuje w Tatrach i jest przysmakiem kozic. Inna jej nazwa to Ziele Ducha Świętego, dzięgiel lekarski, ale najbardziej rozpowszechniona nazwa, czyli "litwor", została nadana właśnie przez górali. O tym jak cenili oni to zioło, świadczy ilość miejsc w Tatrach, które zostały nazwane na jego cześć – Litworowy Staw i aż dwie Litworowe Doliny. Łacińska nazwa wywodzi się od słowa „archangelos” i nawiązuje do niezwykłych właściwości leczniczych tej rośliny, które miał objawić Archanioł Rafael.

Arcydzięgiel Litwor od zawsze uważany był za roślinę czarodziejską. Noszenie talizmanu z jego korzenia miało chronić przed złym „uczarowaniem”. Cenione były również jego właściwości lecznicze. Z jego mocy korzystano w 1510 roku podczas dżumy w Mediolanie, a także w Polsce, gdy na Podhalu w 1874 szalała cholera. Jego siłę przyrównywano niekiedy do działania żeń-szenia. Zdrowotne właściwości zawdzięcza litwor niezwykłej mieszance olejków eterycznych, związków kumarynowych i furanokumarynowych, garbników, kwasów organicznych, flawonoidów i soli mineralnych. Współcześnie wykorzystuje się jego właściwości rozkurczowe i uspokajające, a przede wszystkim zaleca w celu regulacji pracy przewodu pokarmowego.

Należy zwrócić uwagę na uczulające właściwości arcydzięgla w reakcji na promieniowanie nadfioletowe. Mogą być one wykorzystane w leczeniu łuszczycy i bielactwa, ale jednocześnie trzeba pamiętać, że jeśli zażywamy preparaty z arcydzięgla, przebywanie na słońcu może spowodować dotkliwe poparzenia.

Roślina ma również swoje zastosowanie w kuchni. Kwiaty arcydzięgla gotowane w mleku reniferów są popularną potrawą w Laponii, Grenlandii i Islandii. Roślina ta była też od wieków używana do zaprawiania wódek i likierów. To między innymi wyciągowi z arcydzięgla swój aromat zawdzięcza czeska Becherowka. Skośnie pocięte fragmenty łodygi smażone w cukrze są powszechnie stosowane do ozdabiania tortów i ciast. Z młodych łodyg i grubszych ogonków liściowych można sporządzać konfiturę.

Justna Pawlik/ linemed.pl

 

Aloes
Arcydzięgiel Litwor
Babka lancetowata
Bazylia pospolita
Bergenia grubolistna
Bez Czarny
Biedrzeniec anyż
Bluszcz pospolity
Błonnik
Borówka czernica
Brzoza
Bylica pospolita
Czosnek
Chrzan pospolity
Dąb szypułkowy
Dziewanna wielkokwiatowa
Dziurawiec zwyczajny
Figa
Glistnik jaskółcze ziele
Głóg dwuszyjkowy
Hyzop lekarski
Jarząb pospolity
Jeżyna fałdowana
Jemioła pospolita
Karczoch zwyczajny
Kminek
Kolendra siewna
Kozieradka pospolita
Kozłek lekarski
Krwawnik pospolity
Lawenda lekarska
Lebiodka pospolita
Lubczyk ogrodowy
Łopian większy
Majeranek ogrodowy
Malina właściwa
Melisa lekarska
Mięta
Mydlnica lekarska
Nagietek Lekarski
Mniszek Lekarski
Oliwka europejska
Orzech Włoski
Pięciornik kurze ziele
Podbiał Pospolity
Pokrzywa zwyczajna
Prawoślaz lekarski
Rokitnik zwyczajny
Ruta zwyczajna
Siemię lniane
Szałwia lekarska
Truskawka
Tymianek pospolity
Żeń-szeń prawdziwy